TE TIMATATANGA Te Kura Kaupapa Maori o Te Atihaunui-a-Paparangi.

Kaiwhakaaro rangatira – Uru Gardinar

“Ma te matauranga me nga taonga o tatou matua tipuna, ka whai mohiotanga hei whakapakari, hei whakahonohono o tatou tamariki mokopuna mo apopo.”

Ko te timatatanga….. I te tau 1990 te marama o Here-turi-koka ka tu tetahi whanau huihuinga hei whitiwhiti korero ki te tu tetahi kura kaupapa maori. Ka whakaritea tetahi ope, whanau ranei ki te haere ki te Kura Kaupapa Maori o Hoani Waititi ki Tamaki Makaurau. Ka ohorere te wairua o te whanau ki te kitea te honohono o te kohanga reo hoki. Ka kitea te tino tumunako o tera whanau ki te whai nga tikanga me te kaupapa o nga matua tipuna. Ka korero te reo maori ahakoa kei whea. Ka mau te wehi!! I te Raatu 4 o Hakihea 1990 ka whakaae te iwi ki te tu tetahi kura kaupapa Maori O Whanganui. Ka hanga tetahi roopu hei whakaritea kura. 11 o Hakihea 1990: Ka takohatia nga noni o te awa tetahi piringa hei timatatanga, ara, te kainga wairua, 2 Glasgow Street, Whanganui.

Ko te ra timatatanga 28 o Kohitatea 1991. 15 Kohitatea 1991 Ahei ki nga ture o te konihera o Whanganui kahore noa kua whiwhi tetahi puka tuka ki te tu tetahi kura akonga. Me tatari e waru nga wiki hei tutuki pai te tono, a , ka kimihia tetahi atu piringa mo te wa poto. 24 Kohitatea 1991 Ka whakaaro kaha te whanau hei kimihia wahi. I te mutunga ka whakaae Te Tahuhu ka timata te kura i Te Heti Kohanga reo Whanganui. 25 Kohitatea 1991 Ka tukua atu tetahi tono rehita ingoa: Ka puta mai te: Te Kura Kaupapa Maori o Te Atihaunui-a-Paparangi.

28 Kohitatea 1991 Ka timata te Kura Kaupapa Maori o Te Atihaunui-a-Paparangi i Te Heti Kohanga Reo, tekau ma waru nga tamariki mokopuna, ko o ratou tau 5 ki te 9.

2 Paengawhawha 1991 Ka hoki te kura ki te kainga tuatahi, a, Te kainga wairua 2 Glasgow Street Whanganui. Ka hui i te taha o te Tahuhu hei whakatakoto te tokorahi o te kura. Ka wharikitia 21 nga tamariki mokopuna. Mahuru/Whiringa-a-nuku 1991 Ka tu tetahi kaitirohanga hei kimihia, hei rapuhia tetahi wahi hei tu e kura motuhake. 1 Whiringa-a-rangi 1991 Ka panuitia Te Tahuhu o Whanganui, ko Te Kura Kaupapa Maori o Te Atihaunui-a-Paparangi he kura kei raro i te maru o te kawanatanga. Ka tukua mai hoki te tautoko mai i te Roopu Rangatira Maori, Te Tahuhu Matauranga o Te Upoko o te Ika.

4 Whiringa-a-rangi 1991 Ka haere mai tetahi karere ngakaunui mai i te marae o Putiki Wharanui. Ahei ki nga korero i pupuritia te whakarite whenua tetahi papa hei watia mo te kura. Ka oho te ngakau o te whanau. Tuatahi me whakaritea nga kaitiaki o te kura ki nga rangatira o te matauranga ki Te Upoko o te Ika. Tokorima anake nga kaitiaki e tono ana te Tahuhu.

4 Hakihea 1991 Ka tautoko te whanau hei tu te kura I Putiki. Ka whakaarotia: 1. Te rahi me te tirohia me pehea te ahau i nga ra eke mai. 2. Nga tirohia ki mua mo te huarahi matua, a , te oioi hoki o nga waka. 3. Te tunga ano etahi atu akomanga ka tokomaha atu ki te 60. 18 Hakihea 1991. Te mutunga o tenei tau, ka whakanui i te kura o St Augustines. Ka mutu te kura mo tenei tau 20 Hakihea 1991. 27 Kohitatea 1992: He wahi ano hei tu te kura mo te wa. He whakaaro: Te Rau Oriwa Marae.

3 Hui-Tanguru 1992 Ka timata ano te kura i Te Rau Oriwa Marae, Campbell Street Whanganui. Engari na te nukunuku me te nekeneke o nga taonga a nga tamariki,ahua ponana haere me te hoha hoki, kahore e tau tika ana nga tamariki. Ka ata hui ano te whanau, a, ka puta mai tetahi whakaaro mai i Rangahaua. I te 10 o Hui- Tanguru 1992 ka whakaae te whanau ki te nuku atu ki Rangahaua Te Whare “S” Te kuratini o Whanganui.

14 Poutu-te-rangi 1992 Ka timata nga puku mahi nga wero ki te motu hei tu te kura motuhake. Anei etahi o nga mahi- - He hikoi ki te konihera hei wero he kainga mo te kura - Ka pono mai te Tahuhu ka tu te kura i te Aranga - Ka huihui mo te Tumuaki, tiamana, me nga kaiwhakatu piringa e pa ana ki te whenua ki Putiki. - Tokomaha o nga tamariki 30 - Ka poti nga poari tuatahi o te kura. - I te wahanga tuatoru o tenei tau ka nuku ano te kura ki te whare Matauranga 249B Victoria Ave na te mea e piki ake te tokomaha o nga tamariki, a, e ruarua noaiho te wahi noho mo nga tamariki mokopuna i Rangahaua. - Na te tataritanga mo te whakaae mai i te whanau o Putiki i tomuritia te tuhaina o nga tikanga ture. No reira kahore ia taea ki te tu te kura i te timatanga o te tau 1993. - Ka whiwhi tetahi putea $4000.00 mai i te Papori o Whanganui Trustbank mo te wharepukapuka. 18 o Hakihea 1992 Ka tutaki te kura mo te mutunga o tenei tau. I tenei wa ka takototia te tokomaha ki te 60 tamariki mokopuna.

18 Hui-Tanguru 1993 Ka haere tonu nga whakaritenga I te piringa Matauranga 249B Victoria Avenue Whanganui tae noa ki te 7 o Haratua 1993. 19 – 22 Poutu-te-Rangi 1993 Ka tu te Hui-a-tau o nga Kura Kaupapa Maori i Kaiwhaiki Marae.

15 Haratua 1993 Ka tuwheratia te kura hou, kura mana motuhake I te tiriti o Anaua Putiki Whanganui. E rua nga akomanga me tetahi ruma whanau. Ka noho tahi i te taha o te marae Putiki Wharanui. Kua whakataurima te papa kainga mo te kura. Kua whakaae tahi te Tahuhu Matauranga. 3 Haratua 1993 Kua hokongia nga kakahu a kura, ara kua whakatau nga tae – ko te kahuranga me te whero. Ka takohatia te Iwi o te Awa $2000.00 mo tetahi rorohiko. Mahuru/Whiringa-a-nuku 1993 Te tau tokomaha o nga tamariki 65. Ka ERO te kura. Whiringa-a-rangi / Te tau tokomaha o nga tamariki 70 15 Hakihea 1993 Ka mutu pai ano tenei tau.

Hakihea 1994 Ka whakarahi ano te kura. He akomanga ano me te whare mauiui. Te tokomaha o nga tamariki 75. Ka katia ki te 90. Ka tu tetahi piringa ano mo te kura pakeha. 14 Poutu-te-rangi 1994 Koina te wa ka hanga te tohu o te kura. ( Ko enei whakamarama kei te timatatanga o tenei purongo) Paengawhawha/Haratua/Pipiri 1994 Kua tau ki te 90 te tokomaha o nga tamariki. Kua whakaae tetahi akomanga ano. I te mutunga o tenei ka piki ake ki te 120 te tokomaha. Kua timata nga tuakana te Hangarau. Nga hakinakina ko te poitarawhiti me te whutuporo. Ko tetahi poraruraru i tenei wa, ko te hari mai nga tamariki ki te kura. Na te uaua o tetahi o nga whanau, kua kore e waka, ka mutu atu ratou i te kura. 8 Here-turi-koka 1994 Ka whakaturia tetahi tono: Na te tokomaha o nga tamariki kei roto i te kura kua katia nga whanau hou ki te uru mai i roto i te kura. Whiringa-a-nuku/Whiringa-a-rangi/Hakihea 1994 - Whakatau e wha nga wahanga mo te tau 1995. - Te tau tokomaha 109. - He turanga – Tumuaki Kaitautoko Ka oti pai ano tenei tau. 23 Kohitatea 1995 He akomanga hou ano me te whare pukapuka. Ka tu te kura – e wha nga akomanga, he ruma whanau, he wharepukapuka, he whare mauiui. Kua whakatau hoki te tohu i runga i nga kakahu o nga tamariki.

Poutu-te-rangi/Paengawhawha 1995 - Ka tutaki nga ingoa mo te Poari matua. - Ka mutu atu nga ture mo te kura - Ka tae mai a ERO. 22 Pipiri 1995 Ka mawhitiwhiti e kura tuakana mo tetahi atu. Kahore te poari e kaha ana i tenei wa. 4 Hongongoi 1995 Ka noho tahi I te taha o te Tahuhu Whanganui. Ko nga whakaaro e puta atu ana: 1. Te Papa Karakia. 2. Nga horowai paruparu. 3. Wharekura (Kura tuarua)

Whiringa-a-nuku/Whiringa-a-rangi/Hakihea 1995 He koha mai ite Whareputea Trustbank $5000.00 mo te papakorikori. Ka pakanga te Runanga Nui mo te putea harihari tamaiti. Ka whakaae te Tahuhu e 35 nga kura. Ka tukuna mai te putea i a hauwha o te tau. Ka tono te kura 106 tamariki. He tau mutunga ano. Te tau 1996 - Ka mutu atu te papakorikori. - Te tau tokomaha 112. - Kua whakaritea nga horowai I waho o te kura. Ka mau te wehi. 1997/2002 Ka whai ahuatanga mahi a kura.

Nga mihi nui ki enei tangata i whakaturia tenei kaupapa.

Yvonne Gardiner – Tumuaki tuatahi
Kaitautoko : Graham Puru
Vicky Puru
Ihapera Blakely
Betty Anderson
Deidre Gardiner
Te Kura Kaupapa Maori o Hoani Waititi Marae
Te Tino Rangatiratanga Unit
Sister Makareta Usman Ali –
Whanganui District Council Development Planner
Te Heti Kohanga Reo
Don Burney –
Ministry of Education Wi Matuku –
Group Manager Maori, MOE National Operations
D Metekingi –
Putiki Marae
Awi Riddell – MOE Head Office
Sta Augustines College
Te Rau Oriwa Marae
Knox Church Gonville
Henry Bennett – Rangahaua Whanganui Regional Community Polytech
Graham Takarangi
Trustbank Whanganui Community Trust Grant
Kaiwhaiki Marae
Whanganui River Maori trust Board
Ian Cormack/Cassidy Tungaehe – Education Review Office
Leon Carter – Local MOE Whanganui
Sister Dorothea
Anne Devonshire – MOE Whanganui
Te Runganui o nga Kura Kaupapa Maori