Te Aho Matua o Ngä Kura Kaupapa Maori 
1.0 Te Ira Tangata

"Ahakoa iti, He iti mäpihi pounamu, He käkano i ruia mai i Rangiätea, E kore ai e ngaro"

Kia marama rawa te hunga whakaako ki te ähua o te tangata, kätahi anö ka täea te hanga kaupapa whakaako mo te hunga tamariki.

1.1 No ngä Rangi Tühähä te wairua o te tangata. I töna whakairatanga ka hono te wairua me te tinana o te tangata. I tëra wä tonu ka tau tona mauri, tona tapu, tona wehi, tona iho matua, tona mana, tona ihi, tona whatumanawa, tona hinengaro, tona auahatanga, tona ngäkau, tona pümanawa. Nä, ka tipu ngätahi te wairua me te tinana i roto i te köpu o te whäea, whänau noa.

1.2 Tino motuhake ënei ähuatanga katoa. Ko tënei hoki te käkano i ruia mai i Rangiätea. E kore ia e ngaro. Ëngari, ko ta ngä mätua, ko ta te whänau, ko ta te kura hoki, he mea awhi, he mea whängai, he mea whakaako i te tamaiti kia tipu ora ai tona katoa i roto i te tika me te maungarongo.

1.3 Kia pakeke te tangata, kei ä ia anö ana tikanga, mäna anö e whakatau ko tewhea te huarahi e hiahia ana ia ki te whai, otirä e tika ana möna. Heoi anö, ahakoa iti, ahakoa rahi kei ä ia tënei. Ëngari, mehemea i tipu ora tona katoa, e kore ia e päheke ki te hë.

1.4 Ko te ngäkau te mata me te kuaha o te wairua. Otirä, ko te whiu o te kupu, ko te wero, ko te riri, ko te aroha, ko te humärire, me ënei ähuatanga katoa he mea kuhu ki te ngäkau titi tonu ki te wairua. Koia nei te tïmatanga o te körero. `kia ngäkau mahaki'. Ma tënei hoki ka tika te körero, `He oranga ngäkau he pikinga waiora'.

1.5 He tapu te tangata ahakoa ko wai. Kohungahunga mai, tamariki mai, tupakeke mai, kaumätua mai, he tapu katoa. Kia kaua te hunga o ngä Kura Kaupapa Maori e tükino, e whakaiti, e whakaparahako i te tangata, e mahi pühaehae ränei ki ëtahi atu. Kia ngäkau mahaki rätau ki a rätau, ki te iwi whänui, ki a Tauiwi hoki.

1.6 He tapu to te wahine he tapu anö to te täne. Kia kaua tëtahi e whakaiti i tëtahi. Ëngari kia whakanui tëtahi i tëtahi i runga i te mohio ma te mahi ngätahi a te wahine me te täne e tipu ora ai ngä tamariki me te iwi hoki.

"Kötiro, he mokopuna koe na Hinetitama, Waiwai ana ngä karu te tirohanga atu"

1.7 He tapu te tinana o te tangata. No reira he mahi nui tëra, ko te whakaako i te tamaiti ki ngä ähuatanga whakapakari i tona tinana, kia tipu ai tona hauora. Kia mohio te hunga tamariki ki ngä kai pai ki ngä kai kino. Kia mohio hoki ki te painga o te korikori tinana, o te mirimiri tinana, o ngä rongoa a Täne Whakapiripiri. Kia kaua ia e tukino i tona tinana i te tinana hoki o tëtahi atu.

2.0 Te Reo

"Toku reo, toku ohooho, Toku reo, toku mäpihi maurea, Toku reo, toku whakakai märihi"

2.1 He tapu ngä reo katoa. No reira, me whai koha te hunga o ngä Kura Kaupapa Maori ki ngä reo katoa.

2.2 Mo ngä tamariki, kia rua ngä reo. Ko te reo o ngä mätua tïpuna tuatahi, ko te reo o tauiwi tuarua. Kia örite te pakari o ia reo, kia tu tangata ai ngä tamariki i roto i te ao Maori, i roto hoki i te ao o Tauiwi.

2.3 He taonga te reo Maori i roto i te Tiriti o Waitangi, he reo tuturu hoki i roto i te Ture mo te reo. Ëngari kaore he painga o te Tiriti, o te Ture ränei mehemea kahore te reo i roto i te whatumanawa, i roto i te ngäkau, i roto hoki i te mängai o te iwi Maori.

2.4 I runga i tënei whakaaro, kia tere pakari ai te reo o ngä tamariki, me whakahaere ngä mahi katoa o te kura i roto i te reo Maori. Tae atu ki te hunga kuhu mai ki roto i te kura, me körero Maori katoa, i ngä wä katoa.

2.5 Anö te wä e tika ana mo te whakauru i te reo Tauiwi ki roto i ngä mahi a ngä tamariki. Waiho tënei ma ia whänau e whakatau. Ko te mea nui kë kia noho wehe ngä reo e rua. He wähi kë mo te whakaako, he tangata kë hei whängai i te reo o Tauiwi ki ngä tamariki. Anö, ko te mea nui, kia noho rumaki te reo, kia kaua e körero mäwhitiwhiti mai i tëtahi reo ki tëtahi reo.

2.6 E tika ana, ma te hunga tino mohio ki te reo Maori, ki te ao Maori hoki, e arahi ngä tamariki i roto i a rätau mahi. Ëngari kia tika anö te ngäkau me te wairua o tënei hunga, me whakapono hoki ki te kaupapa whänui o ngä Kura Kaupapa Maori. Heoi anö, me whai aroha tonu te hunga o te kura ki a rätau kaore ano kia tino pakari te reo. Mehemea he tangata tautoko i te kaupapa, awhinatia. Mehemea e tino ngäkau nui ana ki te reo, a tona wä ka mau.

3.0 Ngä Iwi

"Te piko o te mahuri, Tëra te tipu o te räkau"

3.1 Mo te nuinga o ngä tamariki, tokomaha ngä iwi. Tëra pea mo ëtahi, kotahi te iwi. Ko te mea nui kia mohio ngä tamariki ki ö rätau ake iwi, hapü, whänau hoki. Tua atu o tëra kia hoki ki te katoa o ngä iwi tae noa ki Tauiwi.

3.2 No reira, he mahi nui tëra te whai haere i ngä whakapapa hei here i ngä tamariki ki ö rätau ake whänau, hapu, iwi, mätua tïpuna hoki. Tua atu o tënei ko te mohio ki ngä tühonohono ki ëtahi atu o ngä iwi.

3.3 E tika ana kia tu whakahïhï te tamaiti i roto i tona ake iwi, ëngari kia whai koha anö ki ngä iwi katoa.

3.4 Kia mohio ngä tamariki ki ngä rohe, ki ngä waka, ki ngä körero neherä, ki ngä puräkau, ki ngä pakiwaitara, ki ngä tikanga, ki ngä waiata, ki ngä ähuatanga katoa o tona ake iwi. Kia mohio anö ki ngä ähuatanga katoa e pä ana ki ëra atu o ngä iwi tae noa ki ëtahi o ngä iwi o täwähi.

3.5 Me whai haere anö hoki ngä tamariki i ngä ähuatanga whänui e pä ana ki ö rätau iwi tae noa ki ënei rä.

3.6 Ma te rongo a te tamaiti ki te awhi, ki te arataki, ki te tautoko, ki ngä tohutohu a te Whänau me tona aroha hoki, e mau ai tona piripono ki te Whänau. He mea hopu te nuinga o ënei tuähua. No reira, e tika ana kia piri tonu te Whänau ki ngä tamariki i roto o te kura, i roto i ä rätau mahi hoki.

3.7 Kia rongo te tamaiti ki te rekareka o te Whänau mo äna mahi pai, ki te päpouri hoki o te Whänau mo äna mahi hë. Ko tënei te timatanga o te pupuri i te tamaiti ki te huarahi tika, me tona tu pakari i roto i tona wä.

3.8 Kia kite ngä tamariki ko te Whänau tonu e whakahaere ana i te kura, ko te Whänau hoki e mahi ngätahi ana me ngä pouako, ka tipu ia me te mohio ko te wairua me te mana Maori motuhake e käkahu ana i ä ia me tona kura.

3.9 Ehara i te mea mo ngä tamariki anake te kura. He mätauranga anö kei te kura mo ngä tupakeke, mo te katoa o te Whänau hoki mehemea ka hiahia whakatü wänanga rätau mo rätau.

3.10 Mo te whakaako pouako hou, ko te kura ano te wähi tika hei timatanga ma rätau, kia riro anö ma te Whänau rätau e arataki i roto i te mahi whakatipu, whakaako tamariki.

"ka pü te rüha, ka hao te rangatahi"

4.1 Ko tona ake kainga te ao tuatahi me te kura timatanga o te tamaiti. Tua atu o tënei ko te ao Maori. Ma te Kura Kaupapa Maori ia e arahi i roto i ënei nekeneke tae noa ki tona kura whakamutunga, arä, ki te ao whänui me ona ähuatanga katoa.

4.2 Kia kaua te tamaiti e herea ki te ao kohatu. Kia wätea hoki ia ki te kapo mai i ngä painga, i ngä märamatanga katoa o te ao whänui.

4.3 Häunga tëra, ko te timatanga tika möna, ko te whai haere tonu i ngä körero tuku iho o ngä mätua tïpuna e pä ana ki te timatanga o te taiao.

4.4 Kia whai koha ngä tamariki kia Papatuanuku räua ko Ranginui me ä räua tamariki e tiaki nei i te hä o ngä moana, o te whenua, o te rangi mo o rätau ähuatanga katoa.

4.5 Kia tipu te miharo o ngä tamariki ki ngä mea ora, ki ngä mea tipu katoa. Kia kaua e tükinotia.

4.6 Kia tipu ngä tamariki hei kaitiaki i ngä painga huhua o te whenua, o te moana, o ngä ngahere kia mau hoki ki ngä ture tuku iho o ngä mätua tïpuna, e pä ana ki te moana, ki te whenua, ki te ngahere.

4.7 Kia whaia anö e ngä tamariki ngä ture o te ao, otirä ngä putaiao e pä ana ki te moana, ki te whenua, ki te rangi, ki ngä tätaitai hoki.

5.0 Ähuatanga Ako

"Tamariki wäwahi tahi, Aratakina ki te matäpuna O te mohio, o te ora, o te maungarongo. Whaia te iti kahurangi, Te tuohu koe, Me he maunga teitei"

5.1 Ko ngä ähuatanga ako katoa he mea mahi i roto i te koanga ngäkau, me te whakaihiihi hinengaro.

5.2 Ko te tino painga o te karakia he mea whakatau i te wairua, whakawätea, i te whatumanawa me te hinengaro, whakarata i te ngäkau, whakataka i ngä raru, kia ngäwari ai te whakauru atu ki te mahi kua whakaritea hei mahi.

5.3 He mea whakaihiihi i te tamaiti te noho o te pakeke ki tona taha hei toko möna i roto i äna mahi. Heoi anö, ko te awhi ko te tautoko i ä ia. Ëngari kia kaua e riro ma te pakeke e mahi te mahi a te tamaiti.

5.4 He mea nui te noho wahangu me te whakarongo mo ngä tamariki. Ma te mau o tënei tuähua e rongo ai ngä tamariki ki te hohonutanga o te körero.

5.5 He mea täpiri atu ki te whakarongo, ko te titiro, ko te raweke, ko te makamaka pätai, ko te whitiwhiti körero, ko te äta whakaaro, hei whakauru i te mätau me te aroa.

5.6 Ko ngä kaumätua ngä kaipupuri o ngä tikanga Maori, ko rätau hoki ngä pükörero. He mea nui tëra kia piri mai rätau ki te kura ki ngä tamariki hoki hei kaiako, hei kaiarahi.

5.7 He mea nui tëra te manaaki tangata. Kia kite ngä tamariki i te ähua o te manaaki, i tona kainga, i te kura, i te marae. A tona wä ka kia tu rätau ki te awhina i ngä mahi manaaki.

5.8 Ko roto i tona ake hunuku te timatanga o te whanaungatanga o te tamaiti arä ki öna tungäne/tuähine, tuäkana/tëina. Anö kei roto anö i tona hunuku tona rongo ki ngä tikanga tika e pä ana ki ngä pakeke me ngä kohungahunga. Me haere anö hoki ënei tuähua i roto i te kura. Kia mohio ai ngä tamariki tupakeke ki te tiaki i ngä kohungahunga, kia whakarongo hoki ngä kohungahunga ki ngä tamariki tupakeke.

5.9 Na tënei tuähua e tika ai te körero, kia kaua e taikaha ngä mahi wehe i ngä kötiro me ngä tamatäne, i ngä tupakeke me ngä kohungahunga hoki. Anö te wä e tika ana mo te mahi wehe i runga i te pakeke o ngä tamariki. Anö te wä e tika ana kia mahi whänau rätau. Otirä, kia riro ma ngä tamariki pakeke e arataki ngä tamariki kohungahunga.

5.10 He mea tino nui te wähi ako hei whakaohooho i te wairua o te tamaiti ki äna mahi whakaako. No reira, kia kikï tonu te kura i ngä mea whakaihiihi i ä ia, i ngä mea pupuri hoki i te hä o te ao Maori. Me whakawhänui hoki tona wähi ako ki ngä marae, ki ngä ngahere, ki waenga pärae, ki te taha moana, ki ngä wharepukapuka, whare taonga me ëra atu whare whare whängai i te puna o te mohio.

6.0 Te Tino Uaratanga

6.1 Kia mau, kia noho whakaaraara, noho koi te hinengaro o te tamaiti ki ngä mätau katoa hei arahi i ä ia i roto i te ao hou.

6.2 Kia toa ia ki te whakarongo, ki te whakaaro, ki te körero, ki te pänui, ki te tuhi i roto i te reo Maori i roto i te reo o Tauiwi hoki.

6.3 Kia tipu ngä ähuatanga tuku iho o tona pumanawa ki ngä tihi teitei o te taumata.

6.4 Kia noho ohooho tona auahatanga i roto i ngä mahi waihanga o tona ao.

6.5 Kia noho tuwhera tona ngäkau ki te hari, ki te koa, ki te aroha, arä, kia ngäkau nui, kia ngäkau mahaki.

6.6 Kia mau ki tona whatumanawa ngä hohonutanga o te ako o te mohio.

6.7 Kia rangona tona ihi, tona wehi, tona tapu.

6.8 Kia tipu tona mana me tona rangatiratanga.

6.9 Kia ita tona mauri.

6.10 Kia puäwai tona waiora me tona hauora i roto i te hono tängaengae o tona wairua me tona tinana.

6.11 Kia mau tuhonohono te here o tona ihomatua ki öna mätua tïpuna, piki ake i ngä Rangi Tühähä ki te marae ätea o Io-Matua.

6.12 Kia tu pakari, tu rangatira ia hei raukura mo tona iwi.